Kolekcja Ekskluzywna: ikony prawosławne z Góry Athos
Kolekcja
Ikony są świętymi obrazami Cerkwi prawosławnej: stawiają przed nami Chrystusa, Bogurodzicę, świętych i Wielkie Święta. Nasza Kolekcja Ekskluzywna gromadzi ikony prawosławne z Góry Athos oraz z monasterów i sanktuariów całego świata prawosławnego.
W skrócie Kolekcja obejmuje ponad dwieście ikon – od Wielkich Świąt po świętych Wschodu i Zachodu – wykonanych jako Edycje Muzealne lub w całości malowanych ręcznie. Wiele z nich nosi u dołu niewielki napis wymieniający monaster Świętej Góry.
W skrócie
- Czym jest
- Zbiór ikon naszej galerii z Góry Athos oraz innych monasterów i sanktuariów
- Wielkość
- Ponad dwieście ikon
- Tematy
- Około jednej czwartej to Wielkie Święta, co dziesiąta to Bogurodzica lub Chrystus, pozostałe to święci
- Techniki
- Głównie Edycje Muzealne; mniejsza grupa to Ręcznie malowane oryginały
- Tła
- Płatkowe złoto 22k lub matowe; także płatkowe czyste srebro, złocona folia lub błękit
- Jak ją rozpoznać
- Należy do Kolekcji Ekskluzywnej; wiele ikon nosi u dołu niewielki napis
- Wymieniony monaster
- Monaster Grigoriu, Góra Athos (Ι.Μ.Ο. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ · ΑΓΙΟΝ ΟΡΟΣ) – na każdym sprawdzonym przez nas napisie
Czym jest Kolekcja Ekskluzywna?
Ikony są najświętszą sztuką Cerkwi prawosławnej. Ich miejsce jest w świątyniach i w domach jako miejscach modlitwy, a nie jako dekoracji – każda z nich otwiera okno na osobę lub wydarzenie, które przedstawia.
Nasza galeria opisuje Kolekcję Ekskluzywną jako ikony z Góry Athos oraz innych monasterów i sanktuariów. Liczy ona obecnie ponad dwieście ikon. Około jednej czwartej przedstawia Wielkie Święta i inne sceny ewangeliczne, od Narodzenia Chrystusa po Zmartwychwstanie i Pięćdziesiątnicę. Mniej więcej co dziesiąta to ikona Bogurodzicy lub Chrystusa, a pozostałe przedstawiają świętych.
Ci święci pochodzą ze wszystkich zakątków Cerkwi: to ojcowie athoscy, tacy jak św. Paisjusz i św. Nikodem, umiłowani hierarchowie, tacy jak św. Mikołaj i św. Spirydon, a także święci Irlandii, Brytanii, Alaski, Japonii i Indii.
Dlaczego ikony z monasterów i sanktuariów są ważne?
Prawosławni chrześcijanie nie oddają ikonom boskiej czci. Siódmy Sobór Powszechny, który obradował w Nicei w 787 roku, nauczał, że ikonom należy się cześć i szacunek, natomiast uwielbienie przysługuje jedynie Bogu. Gdy całujemy ikonę, cześć ta odnosi się do tego, kogo ona przedstawia.
„The honour paid to the image passes on to the prototype.”
Monastery i sanktuaria przechowują wiele spośród najbardziej umiłowanych ikon Cerkwi. Niektóre nazywa się cudownymi, ponieważ wierni doznawali uzdrowienia i pomocy, modląc się przed nimi. Cerkiew naucza jasno, że moc nie tkwi w drewnie ani w farbie: łaska pochodzi od Boga, a ikona jest miejscem, w którym jej doświadczamy.
Góra Athos, Święta Góra w północnej Grecji, jest największym z tych skarbców. UNESCO, które w 1988 roku wpisało ją na Listę światowego dziedzictwa, nazywa jej monastery skarbnicą arcydzieł i podkreśla, że jej szkoła malarska ukształtowała historię sztuki prawosławnej.
Czym jest typ ikonograficzny i dlaczego kopie są wierne?
Ikon nie wymyśla się za każdym razem od nowa. Każdy umiłowany wizerunek należy do określonego typu: ustalonego układu postaci, gestów i napisów, często nazwanego od słynnego oryginału. Hodegetria, „Wskazująca Drogę”, trzyma Dzieciątko na jednym ramieniu, a drugą dłoń kieruje ku Niemu. Pantokrator, „Wszechwładca”, przedstawia Chrystusa błogosławiącego i trzymającego Ewangelię.
Ikonograf wiernie zachowuje typ, ponieważ ikona niesie pamięć Cerkwi, a nie upodobania malarza. W 18. wieku athoski mnich ikonograf Dionizy z Furny zebrał tę tradycję w swoim Podręczniku malarza, którym malarze na Świętej Górze kierowali się przez długi czas.
Gdzie czci się oryginały?
Wielkie oryginały wielu typów przechowywane są w monasterach i sanktuariach, a pielgrzymi wciąż przybywają, by oddać im cześć. Oto kilka typów z naszej kolekcji:
- Portaitissa, „Odźwierna”, w monasterze Iviron na Athosie. Według tradycji pewien żołnierz ikonoklasta uderzył ikonę, a z rany popłynęła krew; później ikona dotarła na Świętą Górę drogą morską.
- Axion Estin, „Godne jest”, w cerkwi Protaton w Karies. Tradycja głosi, że w 10. wieku Archanioł Gabriel nauczył młodego mnicha hymnu, od którego ikona otrzymała swoją nazwę.
- Hodegetria, której pierwowzór tradycja wywodzi od Apostoła Łukasza i z monasteru Hodegon w Konstantynopolu. Na Athosie Hodegetria jest czczona w monasterze Ksenofonta.
- Pantokrator, którego najstarszy zachowany przykład, z 6. lub 7. wieku, przechowywany jest w monasterze św. Katarzyny na Synaju.
Nasze ikony są wiernymi wizerunkami tych typów, a nie samymi oryginałami. Wiele z nich nosi u dołu niewielki napis wymieniający monaster. Na każdej sprawdzonej przez nas ikonie brzmi on Ι.Μ.Ο. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ · ΑΓΙΟΝ ΟΡΟΣ: monaster Grigoriu na południowo-zachodnim wybrzeżu Świętej Góry.
Jak powstają ikony?
Każda ikona w kolekcji ma na swojej stronie podaną technikę wykonania, a różnica ma znaczenie. Znajdziemy tu dwie techniki.
Edycje Muzealne
Większość kolekcji stanowią Edycje Muzealne. Drewniana deska zostaje przycięta, a nasi rzemieślnicy ręcznie nakładają tło: najczęściej płatkowe złoto 22k lub matowe, czasem płatkowe czyste srebro lub złoconą folię. Następnie wizerunek drukuje się bezpośrednio na przygotowanej powierzchni, dzięki czemu typ zostaje wiernie odwzorowany.
Ręcznie malowane oryginały
Mniejszą grupę stanowią Ręcznie malowane oryginały, w całości malowane ręcznie temperą jajeczną w naszej pracowni w Salonikach, w większości na tle z płatkowego złota 24k. Ponieważ powstają ręcznie, każdy z nich nieco różni się od swojej fotografii.
Jak odczytywać ikonę Hodegetrii?
Oto Hodegetria z naszej Kolekcji Ekskluzywnej. Podobnie jak wiele ikon tej kolekcji, nosi u dołu niewielki napis wymieniający monaster Grigoriu.

- ΜΡ ΘΥ · Η ΟΔΗΓΗΤΡΙΑ „Matka Boża”, napisane czerwienią obok jej nimbu, oraz jej tytuł: Hodegetria, Wskazująca Drogę.
- Wskazująca dłoń Jej prawa dłoń zwraca się ku Dzieciątku. Nie wskazuje na siebie: ukazuje nam Chrystusa, który jest Drogą (J 14,6).
- ΙΣ ΧΣ · Ο ΩΝ „Jezus Chrystus”. Jego nimb nosi krzyż i słowa „Ten, który jest”, imię, które Bóg objawił Mojżeszowi (Wj 3,14).
- Zwój Dzieciątko siedzi wyprostowane, z wyciągniętą prawą ręką i małym zwojem w lewej: odwieczne Słowo, już nauczające.
- Gwiazdy Złote gwiazdy znaczą jej czoło i ramię; trzecią zasłania Dzieciątko. Mówią o jej dziewictwie przed narodzeniem Syna, w czasie narodzenia i po nim.
- Ι.Μ.Ο. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ · ΑΓΙΟΝ ΟΡΟΣ U dołu, drobnymi literami: „Święty Monaster Przepodobnego Grzegorza, Święta Góra”.
Najczęstsze pytania
Co sprawia, że ikona jest „ekskluzywna”?
W naszej galerii słowo „Ekskluzywna” to nazwa kolekcji, a nie zapewnienie o rzadkości. Gromadzi ona ikony, które sklep opisuje jako pochodzące z Góry Athos oraz innych monasterów i sanktuariów. Wiele z nich nosi niewielki napis wymieniający monaster Grigoriu na Górze Athos.
Czy te ikony są malowane ręcznie?
Niektóre tak. Ręcznie malowane oryginały są w całości malowane ręcznie temperą jajeczną, w większości na płatkowym złocie 24k. Większość kolekcji stanowią Edycje Muzealne: złote lub srebrne tło nałożone ręcznie na drewnianą deskę, z wizerunkiem wydrukowanym bezpośrednio na nim.
Co oznacza napis u dołu ikony?
Ι.Μ.Ο. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ · ΑΓΙΟΝ ΟΡΟΣ to skrót od „Święty Monaster Przepodobnego Grzegorza, Święta Góra”. Wymienia monaster Grigoriu na Górze Athos. Pojawia się także na typach, których najbardziej znane oryginały przechowywane są gdzie indziej, jak Portaitissa z monasteru Iviron.
Czym jest ikona cudowna?
To ikona, przed którą wierni doznali uzdrowienia lub innych znaków Bożej pomocy. Moc nie tkwi w drewnie ani w farbie: łaska pochodzi wyłącznie od Boga i jest udzielana za modlitwami Bogurodzicy i świętych.
Czy prawosławni chrześcijanie oddają ikonom boską cześć?
Nie. Siódmy Sobór Powszechny w Nicei w 787 roku nauczał, że ikonom należy się cześć i szacunek, natomiast uwielbienie przysługuje jedynie Bogu. Cześć okazywana ikonie przechodzi na osobę, którą ona przedstawia.
Ikona ze świętego miejsca niesie w sobie coś z modlitwy, która otacza jej oryginał. Jakąkolwiek ikonę przechowujemy w domu, zapalmy przed nią lampkę i pozdrówmy tego, kogo ukazuje: cześć, którą oddajemy, przechodzi na niego, a przez niego na Boga.












